Formy zabezpieczenia dotacji i pożyczek na start firmy – wszystko co musisz wiedzieć
Rozpoczęcie działalności gospodarczej często wiąże się z potrzebą pozyskania kapitału na poniesienie niezbędnych inwestycji poprzez zakup sprzętu, wyposażenia, remont lub adaptację lokalu firmowego, marketing, czy pokrycie wydatków bieżących. Z tego powodu wielu przyszłych przedsiębiorców przed rejestracją firmy w CEIDG sięga po dostępne instrumenty wsparcia - dotacje na start takie jak:
- Pierwszy Biznes Wsparcie w Starcie – niskooprocentowana pożyczka z częściowym umorzeniem
- Dotacja na otwarcie działalności gospodarczej – PUP
- Dofinansowanie na otwarcie działalności gospodarczej – LGD
W praktyce formy te poza samym faktem przygotowania kompletnego biznesplanu, zgromadzenia niezbędnych oświadczeń i klauzul, opracowania wiarygodnej prognozy finansowej, jak i skompletowania pozostałych wymaganych załączników konkursowych, wiążą się z koniecznością zaproponowania zabezpieczenia zgodnego z wymogami instytucji finansującej już na etapie składania wniosku. Jego formalne ustanowienie to z kolei jeden z kluczowych etapów po wydaniu pozytywnej decyzji w sprawie udzielenia finansowania, lecz przed faktyczną wypłatą środków. Jest to standardowy mechanizm, który ma na celu ochronę przekazanych środków i zapewnienie prawidłowej realizacji zapisów umowy. Aspekt zabezpieczenia w przypadku niektórych instrumentów jest jednym z kluczowych czynników w kontekście uzyskania pozytywnej rekomendacji komisji oceniającej wniosek.
Dla wielu potencjalnych wnioskodawców wątek zabezpieczenia bywa niejasny i mało klarowny. Pojawia się wokół niego wiele pytań:
- Jakie formy zabezpieczenia są możliwe do zastosowania?
- Czy każda forma wsparcia wiąże się z koniecznością zaangażowania zabezpieczenia?
- Co oznacza podpisanie weksla?
- Kto może, a kto nie może zostać poręczycielem?
- Jaki jest wymagany dochód poręczycieli?
- Czy można zmienić formę zabezpieczenia po złożeniu wniosku?
Na te i na wiele innych pytań postaramy się odpowiedzieć w ramach dalszej części wpisu. Dzięki temu będziesz w stanie ocenić czy działania nad przygotowaniem wniosku w ogóle mają sens i czy będziesz w stanie spełnić wymogi formalne danej instytucji.
Jakie są dostępne formy zabezpieczenia?
Możliwe do zastosowania formy zabezpieczenia należy rozpatrywać w odniesieniu do danych instrumentów. W wielu przypadkach wystarczy zaangażowanie minimum jednej spośród wymienionych poniżej opcji (z wyłączeniem weksla własnego i aktu o dobrowolnym poddaniu się egzekucji, które zazwyczaj same w sobie nie stanowią wystarczająco silnej formy zabezpieczenia). Do tych najczęściej angażowanych zaliczyć można:
- Weksel własny in blanco z deklaracją wekslową
- Hipotekę na nieruchomości
- Poręczenie osób trzecich (np. znajomych / rodziny) - w formie poręczenia cywilnego lub wekslowego (aval)
- Zastaw rejestrowy na środku trwałym
- Blokada środków na rachunku bankowym
- Akt o dobrowolnym poddaniu się egzekucji (zgodnie z art. 777 kodeksu postępowania cywilnego)
W kolejnych rozdziałach szczegółowo omówimy poszczególne formy - wraz ze wskazaniem w przypadku jakich instrumentów mają one zastosowanie.
Pożyczka Pierwszy Biznes Wsparcie w Starcie z możliwością umorzenia części kapitału
Z racji zwrotnego (lub częściowo zwrotnego) charakteru instrumentu - aspekt zabezpieczenia stanowi w niniejszym przypadku jedną z kluczowych ról. Instytucje udzielające finansowania chcą mieć parasol ochronny w przypadku niewypłacalności przyszłego beneficjenta na etapie spłacania rat zobowiązania. Pomimo iż mówimy tu o nieznacznym odsetku przedsiębiorców - aspekt zabezpieczenia dotyczy każdego procesu, bez wyjątków. Dokumenty dotyczące zabezpieczenia należy złożyć wraz z wnioskiem, przy czym na etapie jego procesowania - istnieje możliwość zmiany jego formy lub poszczególnych szczegółów (np. zaproponowanie alternatywnej nieruchomości, bądź zaangażowanie innej osoby jako poręczyciela).
Podstawową i obligatoryjną (lecz niewystarczającą, aby na bazie jej samej skutecznie przeprocesować wniosek) formą zabezpieczenia w ramach programu jest weksel własny in blanco. Wystawiany jest on przez wnioskodawcę, czyli osobę, z którą zawierana będzie umowa pożyczki. Oznacza to podpisanie dokumentu wekslowego bez wpisanej pełnej kwoty zobowiązania na moment zawarcia umowy, przy jednoczesnym określeniu zasad jego uzupełnienia w odrębnej deklaracji wekslowej. W praktyce instrument ten stanowi zabezpieczenie na wypadek niewywiązywania się z warunków umowy lub zaprzestania spłaty rat finansowania. Z uwagi na osobisty charakter tego zabezpieczenia, każdy wnioskodawca zobowiązany jest również do złożenia oświadczenia majątkowego, w którym wykazuje posiadany majątek, źródła dochodu oraz aktualne zobowiązania finansowe. Dokument ten pozwala instytucji finansującej ocenić sytuację ekonomiczną przyszłego pożyczkobiorcy. W przypadku osób pozostających w związku małżeńskim i objętych ustawową wspólnością majątkową - konieczne jest także zaangażowanie współmałżonka jako obowiązkowego poręczyciela.
W przypadku wnioskowania o kwotę pożyczki nieprzekraczającą poziomu 100 000,00 PLN najczęściej stosowanym dodatkowym zabezpieczeniem jest poręczenie osób trzecich w formie poręczenia wekslowego lub cywilnego (w zależności od wymogów danej instytucji) - zazwyczaj są nimi członkowie rodziny lub znajomi. Przyjmuje się, że jeden poręczyciel zabezpiecza zazwyczaj od 25 000,00 PLN do 40 000,00 PLN wnioskowanej kwoty, przy czym zgodnie z powyższym - współmałżonkowie wcielani są do procesu obowiązkowo i nie są wliczani do niniejszej puli. Oznacza to, że wnioskowanie o 50 000,00 PLN będzie zazwyczaj wiązało się z koniecznością zgromadzenia 2 poręczycieli. Wnioskowanie o 75 000,00 PLN - 2 lub 3 poręczycieli (w zależności od specyfiki danej instytucji, wartości majątku i poziomu dochodów żyrantów), zaś o 100 000,00 PLN - co do zasady 3. Instytucje udzielające pożyczek (w przeciwieństwie do Urzędów Pracy) często nie posiadają określonych wymogów względem poziomu zarobków, ani ich źródła. Zasada ogólna jest taka, aby średniomiesięczny poziom dochodów z ostatnich 3 miesięcy przekraczał minimalną krajową po odjęciu zobowiązań kredytowych (np. rat kredytów / pożyczek / leasingów) , a zarobki były uzyskiwana na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Poręczycielem może zostać zatem zarówno osoba zatrudniona na umowę o pracę / zlecenie, prowadząca własną działalność gospodarczą, czy posiadająca ustanowioną emeryturę lub rentę. Do wniosku załączyć należy oświadczenia majątkowe poręczycieli, wymagane zgody i klauzule na wzorach instytucji, a także dokumenty potwierdzające poziom dochodów angażowanych do procesu osób (np. zaświadczenie od pracodawcy / podsumowanie KPIR lub ewidencja przychodów / złożone deklaracje PIT / zaświadczenie o przyznanej emeryturze lub rencie).
Jeżeli zamierzasz złożyć wniosek o pożyczkę na ponad 100 000,00 PLN (lub poniżej tej wartości, a nie posiadasz lub nie zamierzasz angażować do procesu poręczycieli) - wówczas konieczne będzie zastosowanie hipoteki na nieruchomości - np. lokalu mieszkalnego / domu jednorodzinnego / nieruchomości gruntowej. Wymagana wartość nieruchomości proponowanej pod zabezpieczenie względem wnioskowanej kwoty pożyczki wynosi 130 - 150% (w zależności od indywidualnej polityki instytucji). W przypadku działek niezabudowanych / gruntów rolnych - poziom ten może zostać podniesiony nawet do 180 - 200%. Nieruchomość może być zarówno własnością wnioskodawcy, jak i osoby trzeciej (w takim przypadku musi ona wyrazić pisemną zgodę, a w przypadku niektórych procesów - stać się dodatkowo obowiązkowym poręczycielem). Wymagane jest, aby nieruchomość nie miała ustanowionych służebności, ani praw osobistych w III dziale księgi wieczystej. Bardziej liberalne podejście instytucje mają w kontekście aktywnych hipotek w IV dziale KW (np. ustanowionych przez banki w ramach udzielonych uprzednio kredytów hipotecznych). W większości przypadków instytucje pożyczkowe umożliwiają zabezpieczenie się "na drugim miejscu" pod warunkiem, że różnica pomiędzy wartością nieruchomości a wysokością zobowiązania do spłaty (lub wysokością wpisu hipotecznego) - zapewni wymagane, określone wcześniej minimum. Najczęściej wymagane dokumenty w przypadku zastosowania niniejszej formy zabezpieczenia to: wyciąg z KW nieruchomości pod zabezpieczenie, akt notarialny nabycia nieruchomości, polisa ubezpieczeniowa (w przypadku nieruchomości nieubezpieczonych istnieje możliwość ich ustanowienia na etapie procesowania wniosku), zdjęcia nieruchomości, wypis i wyrys z rejestru gruntów (dotyczy nieruchomości gruntowych), a niekiedy również operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę (możliwy do uniknięcia w przypadku znacznej większości procesów).
Rzadziej stosowaną, choć możliwą do zastosowania formą zabezpieczenia jest zastaw rejestrowy na środku trwałym. Stanowi on nieco mniej atrakcyjną formę z punktu widzenia funduszy pożyczkowych, które wymagają minimum 180 - 200% alokacji (wartość środka trwałego względem wnioskowanej kwoty pożyczki). Z racji wysokiego zróżnicowania cenowego poszczególnych aktywów - może pojawić się on w przypadku różnych widełek kwotowych wnioskowanego wsparcia. Istotne jest natomiast, aby przedmiot zastawu był stosunkowo łatwo zbywalny. O ile samochód osobowy z wysoką dozą prawdopodobieństwa zostanie zaakceptowany, tak specjalistyczna maszyna maszyna produkcyjna wykonana pod potrzeby konkretnej branży, np. linia do obróbki jednego typu komponentów lub urządzenie o bardzo wąskim zastosowaniu technologicznym, może zostać oceniona jako aktywo trudne do sprzedaży, a tym samym mniej pożądane lub całkowicie niemożliwe do uwzględnienia jako zabezpieczenie. Sam zastaw rejestrowy polega na ustanowieniu prawa zabezpieczenia na określonym składniku majątku dłużnika przy jednoczesnym pozostawieniu go w jego posiadaniu i możliwości dalszego użytkowania. Oznacza to, że przedsiębiorca nadal korzysta z danego środka trwałego, jednak w przypadku niewywiązywania się z warunków umowy instytucja finansująca uzyskuje możliwość dochodzenia zaspokojenia swoich roszczeń z tego składnika majątku, zgodnie z obowiązującymi przepisami.
Dotacja z Powiatowego Urzędu Pracy
Podobnie jak w przypadku opisanej wyżej pożyczki z opcją częściowego umorzenia - dotacje PUP charakteryzują się każdorazową koniecznością zaangażowania zabezpieczenia. W niniejszych procesach często warunki są precyzyjnie/zerojedynkowo określone w regulaminie danego Urzędu, co umożliwia szybką i prostą weryfikację potencjalnych możliwości. Poza wekslem własnym in blanco (który również często stanowi obowiązkową, choć nie jedyną formę zabezpieczenia) - Urzędy wymagają niezależnie od poziomu wnioskowanego dofinansowania zaangażowania jednej z poniższych form:
Poręczenie cywilne - Powiatowe Urzędy Pracy wymagają najczęściej zaangażowania do procesu 2 poręczycieli uzyskujących określony w regulaminie poziom dochodów z ostatnich 3 miesięcy (zarobki pomniejszone o raty zobowiązań kredytowych). Minimalny pułap wynosi najczęściej od 4800 do 6000 PLN brutto. W przeciwieństwie do instytucji udzielających pożyczek - Urzędy mają zazwyczaj nieco bardziej restrykcyjne podejście co do źródeł zarobków. Często zdarza się, że w przypadku pracy na etacie wymagane jest zatrudnienie na czas nieokreślony lub określony na minimum rok, bądź 2 lata. W przypadku osób prowadzących własną działalność regulaminy określają zazwyczaj minimalne okresy prowadzenia działalności (wyrażone w ilości miesięcy poprzedzających złożenie wniosku) - zdarza się, że wykluczeni są przedsiębiorcy opodatkowani według zasad ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, choć nie jest to regułą. Obowiązują ponadto kryteria w kontekście wieku poręczycieli - zazwyczaj maksymalnie 70 lub 75 lat. Potwierdzenie osiąganych dochodów często odbywa się na zasadzie przedłożenia oświadczenia, choć niekiedy wymagane jest okazanie zaświadczeń od pracodawców, zeznań podatkowych, bądź dokumentów finansowych działalności. Poręczycielami nie mogą zostać małżonkowie (w przypadku wspólności majątkowej) lub osoby, które aktualnie realizują umowę z PUP, bądź są aktywnymi poręczycielami w ramach innych procesów PUP.
Poręczenie wekslowe (aval) - Wymogi najczęściej są analogiczne co w przypadku opisanego wyżej poręczenia wekslowego, przy czym zdarza się że poręczenie wekslowe aval umożliwia zaangażowanie jednego poręczyciela zamiast dwóch. Wynika to z faktu iż aval, czyli poręczenie wekslowe, różni się od klasycznego poręczenia tym, że jest składany bezpośrednio na wekslu i stanowi samodzielne zobowiązanie poręczyciela do zapłaty sumy wekslowej. W praktyce oznacza to, że odpowiedzialność "avalisty" jest bardziej bezpośrednia i mniej zależna od sporów dotyczących samej umowy podstawowej niż przy zwykłym poręczeniu cywilnym, a więc posiada wyższą moc prawną. Należy jednak zaznaczyć, że dotyczy to niewielkiej puli urzędów - najczęściej spotykaną sytuacją jest wymóg włączenia do procesu 2 żyrantów - niezależnie od rodzaju poręczenia.
Blokada środków na rachunku bankowym - Forma ta polega na ustanowieniu zabezpieczenia poprzez czasowe zablokowanie określonej kwoty znajdującej się na rachunku bankowym wnioskodawcy. Środki objęte blokadą pozostają na koncie, jednak ich swobodne wykorzystanie jest wykluczone aż do zakończenia okresu realizacji projektu (rozumianego jako zakończenie okresu trwałości operacji - nie jako rozliczenie wydatków z dotacji). W praktyce wysokość blokady zazwyczaj przewyższa wartość przyznawanego wsparcia i nierzadko wynosi nawet 150% kwoty potencjalnie przyznanego dofinansowania. Formalnie blokada środków na rachunku bankowym ustanawiana jest poprzez złożenie przez posiadacza rachunku odpowiedniej dyspozycji w banku, najczęściej na podstawie wzoru wskazanego przez Powiatowy Urząd Pracy lub samej instytucji bankowej. Bank po przyjęciu dokumentów blokuje wskazaną kwotę na rachunku, uniemożliwiając jej wypłatę, przelew lub inne wykorzystanie bez zgody uprawnionego podmiotu. Następnie bank wystawia potwierdzenie ustanowienia blokady, które przekazywane jest do urzędu jako dowód skutecznego zabezpieczenia.
Akt o dobrowolnym poddaniu się egzekucji - Polega on na złożeniu przez wnioskodawcę, w formie aktu notarialnego, oświadczenia, że w przypadku niewywiązania się z warunków umowy urząd będzie mógł dochodzić należności w uproszczonym trybie egzekucyjnym, bez konieczności prowadzenia pełnego postępowania sądowego. Historycznie rozwiązanie to stosowane było przede wszystkim wobec osób posiadających określony majątek lub stabilną sytuację finansową, co zwiększało realną skuteczność takiego zabezpieczenia. Obecnie jednak w coraz większej liczbie urzędów pracy odchodzi się od tej formy jako zabezpieczenia podstawowego, a najczęściej pełni ona funkcję zabezpieczenia dodatkowego, uzupełniającego inne instrumenty, takie jak poręczenie czy blokada środków. Przeprocesowanie wniosku wyłącznie na bazie samego aktu z art. 777 k.p.c. należy dziś do rozwiązań rzadko spotykanych i zazwyczaj zależy od indywidualnej polityki danego urzędu oraz sytuacji majątkowej wnioskodawcy.
Hipoteka na nieruchomości oraz zastaw rejestrowy na środku trwałym wziąwszy pod uwagę znacznie niższy potencjał kwotowy względem pożyczki "Pierwszy Biznes Wsparcie w Starcie" należą do rzadko stosowanych form zabezpieczenia w kontekście Urzędów Pracy, choć ich zastosowanie jest możliwe. Wymagana wartość, a także zakres dokumentacji określane są wówczas każdorazowo w regulaminie naboru.
Dotacja z LGD
Dotacje z Lokalnych Grup Działania stanowią wyjątek względem wymienionych powyżej form wsparcia dedykowanych osobom fizycznym planującym uruchomienie działalności gospodarczej, bowiem nie wymagają zastosowania zabezpieczenia.
Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, iż pożyczka z częściowym umorzeniem, jak i dotacja PUP to instrumenty, w ramach których wypłata środków następuje bezpośrednio po podpisaniu umowy (jeszcze przed poniesieniem wydatków). W przypadku dotacji LGD po podpisaniu umowy możliwa jest wypłata wyłącznie zaliczki w wysokości 50% przyznanej kwoty dofinansowania, a dodatkowo wymagany jest wkład własny na poziomie minimum 35%. Pomimo braku formalnej konieczności wniesienia zabezpieczenia należy zatem zwrócić uwagę na inny wymóg - konieczność zapewnienia środków własnych na skuteczną realizację operacji.
PRZYKŁAD:
Wnioskodawca Marcin Nowak planuje uruchomić działalność stacjonarnego salonu fryzjerskiego - nie planuje on uzyskania statusu czynnego podatnika VAT. Niezbędne wydatki kwalifikowalne, które rozpisał w ramach budżetu oscylowały na kwotę 100 000,00 PLN brutto. Wysokość dofinansowania może zatem wynieść maksymalnie 65 000,00 PLN (65% kosztów kwalifikowalnych), z czego połowa (32 500,00 PLN) zostanie wypłacona po podpisaniu umowy, a pozostała część - po dokonaniu zakupów i złożeniu wniosku o płatność końcową. Oznacza to, że pomimo iż Pan Marcin nie musiał wnosić zabezpieczenia w formie hipoteki / poręczycieli, ani innych wymienionych wcześniej form - aby zapewnić prawidłową realizację projektu musiał zapewnić środki własne w wysokości 67 500,00 PLN.
