Reforma Państwowej Inspekcji Pracy – wszystko co musisz wiedzieć

Ustawa z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy wprowadziła wzmocnienie uprawnień PIP wobec pracodawców z sektora prywatnego, jak i sektora budżetowego. Część przepisów weszła w życie już w kwietniu br. jednak większość obowiązuje od 8 lipca 2026 roku.

JAKIE ZMIANY WPROWADZIŁA USTAWA?

1. Uprawnienie dla funkcjonariuszy PIP do wydawania decyzji administracyjnej o stwierdzeniu istnienia stosunku pracy - Zgodnie z ustawą właściwe organy PIP mogą stwierdzić istnienie stosunku pracy – jeżeli Inspektor wykryje nieprawidłowości, w pierwszej kolejności wyda polecenia usunięcia naruszeń. Oznacza to, że wyznaczy termin na zawarcie umowy o pracę lub ustalenie faktycznych warunków współpracy w taki sposób, żeby była zgodna z prawem. Dopiero w przypadku, kiedy polecenie nie zostanie wykonane, Inspektor PIP będzie mógł złożyć wniosek do Okręgowego Inspektora Pracy o wydanie decyzji przekształcającej nieprawidłowo zawartą umowę w umowę o pracę. Decyzja stwierdzająca istnienie stosunku pracy będzie wywoływała skutki prawne nie tylko na gruncie prawa pracy, ale również na gruncie prawa podatkowego, ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego. Choć sama decyzja będzie wywoływała skutki na przyszłość – od dnia jej wydania – to może uruchomić działania ze strony ZUS oraz KAS za okresy przeszłe. W określonych przypadkach organy te, w wyniku przekwalifikowania nieprawidłowo zawartych umów, będą uprawnione do prowadzenia niezależnych postępowań i dochodzenia zaległych składek oraz podatków dochodowych wraz z odsetkami za zwłokę do 5 lat wstecz. Zarówno pracodawca, jak i pracownik będą mogli odwołać się od tej decyzji do sądu pracy, co wstrzyma jej wykonanie do momentu wydania orzeczenia. W przypadku odwołania sąd będzie mógł udzielić zabezpieczenia, które będzie miało na celu ochronę przez zwolnieniem lub rozwiązaniem umowy w trakcie postępowania przed sądem.
2. Wymiana danych pomiędzy Państwową Inspekcją Pracy a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych i Krajową Administracją Skarbową (zacieśnienie współpracy PIP z ZUS i KAS – tzw. zintegrowana wymiana informacji).
3. Możliwość przeprowadzania zdalnych kontroli. W toku kontroli Inspektor będzie miał możliwość:
   a) żądania przeprowadzenia transmisji online umożliwiającej kontrolę dokumentów, wysłuchanie strony oraz przesłuchanie podmiotu kontrolowanego przy zastosowaniu dostępnych urządzeń technicznych,
   b) żądania przedłożenia w postaci papierowej lub elektronicznej akt osobowych i wszelkich dokumentów związanych z wykonywaniem pracy,
   c) żądania wykonywania odpisów lub wyciągów z dokumentów, kopii dokumentów w postaci elektronicznej lub w postaci papierowej, jak również zestawień i innych obliczeń.
4. Wprowadzeniu obowiązku sporządzania przez PIP rocznych i wieloletnich planów działań w zakresie kontroli celowych (na podstawie analizy ryzyka)
5. Zwiększenie maksymalnej wysokości grzywny, możliwej do nałożenia przez PIP w postępowaniu mandatowym (w przypadku wykroczeń przeciwko prawom pracownika, zgodnie z art. 281 § 1 Kodeksu Pracy możliwe do nałożenia kary będą mieściły się w przedziale od 2000 zł do 60 000 zł – przed zmianą była to kwota od 1000 zł do 30 000 zł).

Nowością jest wprowadzona w art. 14b Ustawy o PIP możliwość złożenia do Głównego Inspektora Pracy wniosku o wydanie interpretacji co do istnienia stosunku pracy. Interpretacja nie będzie mogła zostać wydana w zakresie tych elementów stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego, które w dniu złożenia wniosku będą już przedmiotem toczącego się postępowania administracyjnego prowadzonego przez organy PIP lub ZUS. Wydanie interpretacji będzie podlegało opłacie w wysokości 40 zł i będzie ona wydawana w terminie 30 dni od dnia otrzymania kompletnego wniosku.